Merksplas bezit een prachtig stukje natuur, waarvan velen het bestaan niet eens durven vermoeden. Onbekend is onbemind, dus trek er op uit en ontdek deze mooie gebieden!

 

In Merksplas vind je twee natuurreservaten: het Moer en het Turnhouts Vennengebied. Dit laatste ligt trouwens grotendeels op Merksplasse bodem, namelijk aan de oostzijde van de gemeente. Daar tref je dan de Zandvenheide, de Kasteeltjes, het Nonnenmoer en de Hoogmoerheide. Het Turnhouts Vennengebied is door Europa erkend omwille van haar opmerkelijke fauna en flora in het algemeen en broedvogels in het bijzonder. Vooral in de trektijd van de vogels is een bezoek aan dit gebied absoluut de moeite!

 

Daarnaast zijn er in Merksplas vijf domeinen (de landloperskolonie, Carons Hofke, Zwart Goor, Graafsbos en Bloksgoor) en andere groene gebieden.

 

Wil je een van deze gebieden verkennen?

 

Zoek dan hun precieze locatie op de landkaart.

 

Bron van de Marck

Rivier de Marck, ontspringt in een natte wei van de Zandvenheide, waarbij het grondwater overal opborrelt in heel veel kleine mini-bronnetjes (technisch heet dat een “kwelgebied”). De kleine greppel die de wei verlaat, wordt al gauw een flinke beek. De Mark meandert zo'n 9,6 km doorheen bossen en weilanden waarna hij Merksplas verlaat om verder te vloeien naar Wortel. Via het kasteel van Hoogstraten loopt de Mark dan richting Meer en Breda. Het laatste deel verandert hij van naam in de Dintel om daarna uit te monden in de Maasdelta.

 

Zandvenheide

De Zandvenheide kenmerkt zich door percelen die beheerd worden door landbouwers, door Natuurpunt of afdeling Natuur. In dit gebied werd een depressie hersteld en vruchtbare landbouwgrond afgeplagd, wat schitterende resultaten opleverde voor de diversiteit van de natuur. En dat komt omdat de kleilagen hier hoog in de bodem zitten, zodat er gans het jaar door water in de vennen blijft staan. Voor de trekvogels is dit zowat het “tussenhotel” op hun verre tocht naar het zuiden (in de herfst) of naar het noorden (in de lente). Deze plaats leent zich ook goed om foeragerende weide- en trekvogels te observeren. Bij de vogelliefhebbers van Vlaanderen is dit de place-to-be.

 

Met foerageren bedoelt men dat de weide- of trekvogel al wadend door het water zijn voedsel zoekt.

 

Nonnenmoer en Kasteeltjes

Het Nonnenmoer verbindt de Hoogmoerheide met de Kasteeltjes. Vroeger bestond het gebied helemaal uit moerassen en vennen. Later plantte men er naald- en loofbomen bij. Nu is het Nonnenmoer een bonte mengeling van natte bodems, akkers en weilanden, gemengde bossen en heiderestanten. In de weilanden tref je weidevogels als de grutto, de wulp, de kievit, de zomertaling, de slobeend, de tureluur en de watersnip aan.

Dit gebied leent zich bijzonder goed om weide- en watervogels te observeren en is ook een belangrijke pleisterplaats voor doortrekkende vogels. Elk voorjaar organiseren plaatselijke natuurgidsen een weidevogelwandeling waarbij je hier de gelegenheid krijgt om deze vogels te observeren door een telescoop.

 

Hoogmoerheide

In de Hoogmoerheide vind je het typische Kempens heidelandschap van weleer. Hier ervaar je nog wat stilte betekent. Die is daar oorverdovend aanwezig. Op de Hoogmoerheide bloeien struik- en dopheide uitbundig van juni tot en met september. Daarnaast vind je ook pijpenstrootje en verschillende mossen. De vliegden functioneert er als zang- en uitkijkpost voor vogels, zoals sperwers, boomleeuweriken, tjiftjafs, buizerds, boompiepers en tortelduiven. Andere bijzondere bewoners van de heide zijn mierenleeuwen (kleine insecten) en levendbarende hagedissen. Om vergrassing van de heide tegen te gaan, worden Galloway-runderen of ezels ingezet. De Hoogmoerheide is het hele jaar vrij toegankelijk op de wandelpaden.

 

Hier passeert ook de gemarkeerde Moerenwandeling (Moerenwandeling)

 

Deze wandeling kan je ook met gids doen (Moerenwandeling)

 

Het Moer

Het tweede natuurgebied heet 'het Moer' en ligt in het noorden van Merksplas op het gehucht Lipseinde. Het is een komvormige laagte, vlak naast de verhevenheid van het mini-gehuchtje Bergske, een ideale situatie dus voor de zogenaamde kwelwaters. De metersdikke veenlaag werd door onze voorouders gebruikt als brandstof voor de open haard. Voor de Franse Revolutie was het eigendom van de priorij van Corsendonk. Erna werd het Moer verkocht en werd het doorgraven met sloten en grachten om het water af te voeren naar de Noordermark. Haar vegetatie bestaat uit elzen en eiken. Vanaf 1844 werd de Moermolen als windmolen ingezet om het Moer “droog te malen”.

 

Het Moer is nu eigendom van de Vlaamse Overheid. Zij is bezig met de uitvoering van de nodige beheerswerken.

 

Doorheen dit gebied passeert ook de gemarkeerde Moerenwandeling.

 

Vallei Het Merksken

Het Merksken is een grensoverschrijdend natuurpark met Europees belang. Het omvat twee valleien: de vallei van het Merksken en de vallei van de Noordermark, beiden zijrivieren van de Mark. Het Merksken is rijk aan graslanden en moerassen. Omdat dit gebied zo vochtig is, vind je er ook een typsiche fauna en flora terug.

 

Door de vallei van het Merksken loopt de Zondereigenwandeling.

 

Hier passeert ook de gegidste wandeling van het Grillige Grenzenpad.

 

Graafsbos

In het noorden van Merksplas ligt domeinbos Graafsbos. In de 17e eeuw was het domein Graafsbos eigendom van de Graaf van Hoogstraten. Toen kreeg het de naam “des Heeren Graven Bosschen”. De Vlaamse Overheid kocht dit boscomplex en wil het dennenbos omvormen naar streekeigen gemengd loofhout. Het probeert hier ook verschillende bosfuncties te combineren. Zo worden sommige dreven afgesloten voor bezoekers om reewild rustzones te gunnen. Natuurlijk zijn er ook dreven om in te wandelen of te fietsen en werd er een ruiterpad voorzien.

 

Deze wandeling kan je ook met gids doen (Graafsbos).

 

Zwart Goor

In Merksplas bevinden zich vijf domeinen. Eén ervan is het Zwart Goor, langs de baan naar Weelde. Ook dit domein heeft een rijke geschiedenis. Belangrijke kenmerken van het Zwart Goor zijn:

 

het parklandschap

 

het Dienstverleningscentrum Emmaüs

 

Na een verkwikkende wandeling moet je zeker een pauze nemen in het idyllische Koffiepotje.

 

Je kan deze wandeling ook doen met gids (Zwart Goor)

 

Het parklandschap.

Het domein Zwart Goor is nu een prachtig park waar je mooie wandelingen kan maken. Maar dit mooie landschap was er niet altijd. Destijds was hier een grote heidevlakte met een zevental vennen. François Splingard, kocht in 1856 heidegronden aan in het noorden van Merksplas. Op het Zwart Goor bouwde hij een riant landhuis met bijbehorend park. Hij liet de gronden egaliseren, legde waaiervormige dreven aan, en liet er dennenbomen planten. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het grote heideven Rijt (nu bekend als “Zwartgoorven”) uitgediept.

 

Vanaf 1919 tot 1946 was het Zwart Goor eigendom van Martin Verbeeck, een brouwerszoon uit Dessel. Hij paste er de modernste technieken toe bij het kweken van paarden, koeien, varkens, schapen en kippen, bij het tuinbouwbedrijf en een bloemisterij. Verbeeck was industrieel actief in de cementindustrie. Uit die periode resten ons nog de talrijke artistieke constructies in sierbeton, alsook de Franse tuin vlak bij het klooster.

 

Daarna volgt de periode van de Zusters Norbertinessen uit Duffel. Hierbij ligt het hoofdtaak op de zorgverlening, die doorheen de jaren wel wijzigde. Telkens worden er nieuwe gebouwen gezet of aangepast. Deze gebouwen zijn opgericht om de gewenste zorg te kunnen verlenen, maar je kan ook omgekeerd uit het gebouw aflezen welke zorg er werd verleend.

 

Thans is het beheer van 34,73 ha natuur overgedragen aan Natuurpunt. Zij werken een beheersplan uit voor het behoud van de waardevolle natuurelementen, met respect voor de natuurbeleving door de bezoekers.

 

Dienstverleningscentrum Emmaüs

In 1946 werden het domein en de gebouwen eigendom van de zusters van het Convent van Betlehem in Duffel. Ze startten er met een schoolkolonie en een preventorium voor meisjes dat men na tien jaar ombouwde tot een Medisch Pedagogisch Instituut voor meisjes met een mentale handicap. Er waren toen ook scholen voor Buitengewoon Lager en Buitengewoon Secundair Onderwijs. In 1982 startte men met de opvang van volwassen metaal gehandicapten. Telkens werd er gezorgd voor aangepaste gebouwen, maar dit gebeurde met veel respect voor het mooie parklandschap.

 

In 2007 bood het Dienstverleningscentrum 't Zwart Goor opvang en begeleiding in verschillende dienstverleningsvormen aan ca 270 volwassen mannen en vrouwen met verstandelijke beperkingen of een autismespectrumstoornis. Naast het verblijf in de leefgroepen worden zinvolle dagactiviteiten aangeboden in het activiteitencentrum ‘t Ateljeeke en de eigen boerderij Kromvenhoeve.

 

De belangrijkste doelstelling van het dienstverleningscentrum is welzijnsbevorderend werken en een leefsituatie bieden waarin de bewoners zich als totale persoon goed voelen. Het centrum gaat uit van de vraagstelling en de noden van de individuele bewoner.

 

Gemeentepark Carons Hofke

Het meest idyllische plekje van Merksplas is zeker Carons Hofke. Er zijn picknicktafels, prachtige vijvers, een ecotoilet, informatiebordjes over de vroegere Pastorijhof, enz. Voor de meeste fietsers is dit een ware verrassing.

 

Het gemeentepark “Carons Hofke” is een domein van ca 5 ha ten noorden van Merksplas-dorp. In oorsprong stond hier de motteburcht van de Heren van Merksplas (de grootgrondbezitters tijdens de middeleeuwen). Hier zitten dus “de wortels van Merksplas” in de grond! De Heren van Merksplas schonken hun eigendom aan de paters Norbertijnen uit de Sint-Michielsabdij van Antwerpen. Meer dan 600 jaar woonde hier een witheer als pastoor op “het Hof”. Tijdens de Franse Revolutie werd dit kerkelijk goed aangeslagen en verkocht. Enkele eigenaars later werd dit domein het een buitenverblijf van de familie Caron uit Turnhout.

 

In 1990 werd de aloude “Burcht” verkocht aan de gemeente Merksplas en herdoopt tot “Carons Hofke”. Dit gemeentepark wordt gekenmerkt door statige oude beukendreven en waterpartijen. Het park wordt pesticidenvrij en natuurvriendelijk beheerd en je kan er gebruik maken van een openbaar composttoilet. Villa Caron fungeert nu als heemhuis “Villa Ter Borcht”.

 

Tip: hier kan je een gegidste wandeling doen! (Carons Hofke)

 

Ook de Romeinse wandeling komt door dit gebied. (Romeinse wandeling)

 

 

Landloperskolonie